Trước khi bị bán sang Mavericks, tin nóng gần nhất về Zaccharie Risacher là “Hawks sẵn sàng đưa Risacher vào thương vụ AD” — lúc đó còn là cuối năm ngoái, AD vẫn ở Mavericks còn Risacher vẫn nằm trong đội hình xuất phát và vòng xoay thường xuyên. Nhưng ngay khi ấy, quân bài Mavericks muốn hơn vẫn là lựa chọn vòng một năm 2026, chứ không phải số 1 draft 2024.
Đúng vậy, lùi xa hơn nữa, tin nóng trước đó của Risacher chính là việc anh vượt qua Sarr, Castle và Ajay Mitchell, chen giữa Wembanyama và Flagg để trở thành số 1 NBA.
Cách hơn nửa năm, Hawks vẫn đẩy Risacher sang Mavericks. Là số 1 draft gần đây ít hiện diện nhất, Risacher lại một lần nữa leo lên trang nhất bằng tin ngoài sân. Và thứ Hawks đổi lấy anh là Dort — mùa trước trung bình 8 điểm/trận, playoff 5 điểm/trận, ngoài phòng ngự và sự quyết liệt gần như chẳng có điểm sáng nào.
Khó diễn tả cảm giác tương phản ấy: như hôm kia bạn bỏ tiền lớn chọn một quả sầu riêng “gối vàng”, háo hức mở hộp thì chỉ có một múi thịt, chẳng có mùi vị gì, mà nửa phần còn lại toàn hạt. Đành bán rẻ, đổi lấy vài quả chuối già mà hàng xóm mua bằng mấy đồng xu.
Thật khó tưởng tượng: năm đầu Risacher còn vào Đội hình Tân binh Xuất sắc nhất với trung bình 13+4, sang năm thứ hai đá xong đã bị đem đi. Nhưng anh cũng chẳng oan: hết năm một mọi người còn thấy tương lai rộng mở, năm hai thì không tiến mà lùi — chỉ còn 9,6 điểm/trận, tỷ lệ ghi bàn ở các pha bóng sống và ném phạt cũng tụt theo, còn các chỉ số nâng cao mang dấu phần trăm thì quanh quẩn ở mức thấp nhất trong đội.
Công tâm mà nói, ngay khi vừa được Hawks chọn, giới chuyên môn vốn chẳng đặt kỳ vọng quá cao vào Risacher lẫn lớp tân binh 2024 phía sau anh. “Anh cả” trong đội Trae Young từng thẳng thắn trên chương trình: “Nhìn từ góc độ người ngoài cuộc, nhiều người trong chúng tôi xem họ như những cầu thủ vai trò.” Hollinger cũng ví anh như “Shane Battier tấn công mạnh hơn”.
Nhưng nhìn lại, phép so sánh ấy đúng là xúc phạm Battier. Battier là mẫu mực tiền phong 3D, còn DPM phòng ngự mùa này của Risacher tụt xuống hạng tư từ dưới lên trong đội; cả tấn công lẫn phòng ngự đều vật lộn ở nhóm dưới liên đoàn. Xoay vòng phòng ngự dễ lệch vị trí, thân hình lại chưa đủ cứng; khi chống tiền phong, đối thủ ném với tỷ lệ 50%. Mùa này Hawks lại sống dựa vào phòng ngự — chẳng trách anh càng đá càng “tàng hình”.
Trong ba giây lui phòng, Risacher xoay vòng qua ba cầu thủ — toàn bộ đều vô hiệu. Đồng đội tưởng anh bổ trợ Ware, kết quả anh chẳng thèm nhìn, đi thẳng về vành ngoài; khu vực dưới rổ Hawks thế là để trống sạch sẽ.
So với phòng ngự, vấn đề tấn công của Risacher đa dạng hơn. Trước hết là khả năng đối kháng vốn đã bị đặt dấu hỏi từ hai năm trước. Hai năm trôi qua, thân hình anh chẳng đổi đáng kể; chỉ cần đối thủ áp sát thân hoặc dính sát tạo nhiễu mạnh, anh đã khó đưa bóng vào rổ, tay tự nhiên mềm đi.
So với đối kháng, điểm yếu cầm bóng của anh lại chẳng còn quan trọng bằng — từ thời Pháp anh vẫn rê bóng trọng tâm cao, đổi hướng liên tục cũng chẳng gạt được người phòng ngự, dễ tự làm mất bóng. Vấn đề ấy theo anh đến tận giờ; tỷ lệ sử dụng của Risacher ngày càng thấp, cũng có phần “cầm bóng kém hơn không bóng” của anh đóng góp.
Hawks hiểu điều đó nên chuyển anh sang kiểu tiền phong không bóng, nhưng bước chân rối như canh hẹ của anh vẫn đủ khiến đối phương giật mình. Nói không nể nang: Risacher gần như không có khả năng cầm bóng tạo cơ hội tấn công; kỹ năng kiểm soát của anh dù trong nhóm số 3 cũng không mạnh. Thiếu bùng nổ, không hạ thấp trọng tâm, không thoát được người kèm, lại dễ mất bóng khi rê — thậm chí cả kiểu nhận bóng ăn bánh căn bản cũng phải đặt dấu hỏi. Đối kháng đã thành vấn đề thì trình độ tranh bóng bổng có thể đoán được. Lục hết mọi hạng mục, cách tấn công ổn nhất của anh chỉ còn nhận bóng ném ba và cắt vào lên rổ.
Mà Hawks lại chẳng thiếu hỏa lực ba điểm — hiệu suất ném xa của họ thuộc nhóm đầu liên đoàn. Ở vị trí số 3, Jalen Johnson và Gueye đều có sản lượng ba điểm cao hơn Risacher, độ chính xác cũng trên 35%, chẳng thấp hơn anh bao nhiêu. Tính thay thế của Risacher ngày càng cao; lý do thuyết phục ban huấn luyện giữ anh trong đội hình xuất phát gần như chỉ còn một câu: “anh là số 1 draft” — vì vé xổ số tân binh vẫn phải cào từ từ.
Nhưng càng cào Hawks càng thấy sai sai: sau tên Risacher dường như mọc thêm chữ “cảm ơn”. Thấy tờ vé vốn chẳng mong trúng độc đắc đến mức không mở ra nổi “thêm một chai”, tâm lý đội bóng bắt đầu đổi. HLV Snyder công khai chỉ ra vấn đề của Risacher: “Anh ấy cần thể hiện ngọn lửa cạnh tranh ấy — phòng ngự, lao vào tranh bóng bổng tấn công. Chúng tôi cần anh như vậy, và chính anh cũng cần.”
Ở mùa giải then chốt Hawks đổi lấy CJ và chuẩn bị “cất cánh”, các trụ cột khác tăng trưởng điên cuồng. Jalen Johnson tiếp quản ngai “vua ưng”, Dyson Daniels trở thành “trộm ưng”, Walker trung bình 21 điểm và đoạt giải cầu thủ tiến bộ nhất; sức mạnh cánh cứng ngắc, phía sau còn một đống cầu thủ chức năng cắm là chạy. Hai bên so sánh, Risacher lại từ cửa lên máy bay lùi về quầy kiểm tra an ninh; đội bóng chỉ còn cách liên tục cắt phần việc của anh.
Năm trận thường niên hồi tháng Tư, Risacher chỉ trung bình 4,8 điểm, tỷ lệ dưới 42%; cùng giai đoạn Bronny trung bình được 7,2 điểm, và tỷ lệ ba điểm của Bronny còn cao hơn cả tỷ lệ ném chung của Risacher.
Snyder dần mất kiên nhẫn: “Chúng tôi cần tìm sự cân bằng giữa phát triển tân binh và thắng trận.” Hawks nhanh chóng tìm được cân bằng ấy — sau All-Star họ đưa Risacher xuống ghế dự bị rồi thắng liền 11 trận.
Đến playoff sống còn, Hawks còn chẳng thèm diễn: thà để Gueye cao 1m98 trung bình đá 11 phút, “rèn” ra tỷ lệ ba điểm 8,3%, cũng không đưa Risacher vào vòng xoay. Với tư cách “á quân trên thực tế” thắng Knicks nhiều trận nhất ở playoff, Hawks chỉ cho Risacher đá ba trận tổng 23 phút thời gian rác, cộng lại 11 điểm 9 rebound.
Cùng khóa, lựa chọn số 4 Castle đá chính xuyên suốt đến chung kết, trung bình 18 điểm 6 kiến tạo, tỷ lệ 46%.
Mọi thứ sợ nhất là so sánh. Thế là đến kỳ nghỉ hè, Hawks thuận nước đẩy thuyền, ồ ạt đưa về Aaron Wiggins và Dort từ Thunder, trực tiếp ép cạn phút vòng xoay của Risacher. Đúng lúc Mavericks mắc chứng tích trữ cánh, hai đội hợp ý, đẩy Risacher sang Dallas.
Thật ra tính cách Risacher chẳng tệ; trong phòng thay đồ Hawks ai cũng thích anh, thấy anh rất chăm chỉ. Bản thân anh cũng khiêm tốn và đủ chuyên nghiệp; trước việc phút và vị thế bị cắt công khai, anh chỉ nói: “Điều đó rất nản. Tình hình không rõ ràng như tôi kỳ vọng. Đôi khi dù bạn làm đúng mọi thứ, chuyện vẫn chẳng đi theo ý muốn. Tôi phải tập trung hơn vào bản thân, đảm bảo tiếp tục tiến lên trong nghịch cảnh.”
Dù anh không làm đúng hết mọi thứ — thậm chí làm hỏng không ít pha — thái độ ấy quả thật khó chê. Chỉ có điều, với tư cách số 1 draft của một năm yếu, Risacher dường như chẳng có chút khí thế và sắc cạnh nào của người trẻ.
Ngay cả khi trả lời truyền thông Pháp, anh cũng chẳng nói lời hùng hồn nào. Cui Yongxi chỉ “đi qua” NBA rồi về nước còn nói được “cầu thủ trong nước và cầu thủ NBA chẳng khác nhau bao nhiêu”, còn Risacher sau khi bị đem đi vẫn nhấn mạnh: “Tôi nghĩ mình thuộc về sàn đấu NBA.” Anh vẫn còn quá trẻ, quá đơn giản, quá dễ rơi vào cái bẫy tự chứng minh.
Sau thương vụ, Trae Young đang ở Washington bình luận: “Thằng em tao free rồi!” Nhưng free nghĩa là “tự do” hay “miễn phí” thì chẳng rõ.
Đáng tiếc thực tế rất xương xẩu: rời Hawks hiện tại quả là đúng, nhưng gia nhập Mavericks hiện tại lại là chuyện khác. Trừ khi mùa hè này Dallas còn bài phía sau, từ từ xử lý hàng cánh đang dư thừa quá mức, nếu không Risacher gần như không thể tìm chỗ thở giữa Flagg, Marshall, Washington và Aldama. Ngượng hơn nữa: Risacher khó chuyển sang số 4, càng siết chặt tự do vòng xoay của anh.
Người ta vẫn nói tân binh nhìn ba năm; hai năm thì dài chẳng dài, ngắn cũng chẳng ngắn. Đồng khóa dù chưa lộ rõ mầm siêu sao bằng mắt thường, Castle và Mitchell đã tỏa sáng ở playoff, Sarr và Keyshawn George cũng tiến rõ, còn Buzelis, Filipowski, Ware… đều trở thành vòng xoay trụ cột của đội.
Còn số 1 draft Risacher dường như đang ngày càng cách xa vòng xoay; đến Mavericks, anh càng bị xem như một vai phụ.
Nhưng nếu Risacher thật sự làm đúng mọi thứ ở mùa giải mới, thì chuyện không chỉ sẽ như anh mong muốn — còn khiến người ta nhớ lại danh phận số 1 draft của anh, rồi đường đường chính chính leo lên trang nhất tin tức.